Praza das letras

Á parte dunha escolma póstuma de poemas dispersos e inéditos, Nenías foi o último libro publicado por Aquilino Iglesia Alvariño, en 1961. Con todo, boa parte dos poemas do libro son anteriores, e xa foran publicados como unha sección de Cómaros verdes, en 1947, no primeiro libro de poesía en galego de tras a guerra. O conxunto é unha homenaxe en verso a distintos escritores anteriores, tanto galegos como de fóra, e onde se realiza unha fonda reflexión sobre a morte e o paso do tempo. O propio Iglesia falecería só uns meses despois da edición do libro.

Nas Nenias de 1947 había composicións dedicadas a (por esta orde) Catulo, Tíbulo, Hölderlin, Petöfi, Rosalía, Curros, Pondal, Manuel Antonio e Amado Carballo. Ademais, incluíanse dous poemas, un que facía de prólogo, titulado 'Polos vellos poetas que foron', e outro a modo de coda, 'Groria dos ollos que viran al Señor'. A construción do libro de 1961 é completamente diferente, e recolle estes poemas (agás o que facía de peche), e mestura outros trece, escritos dez anos despois, que conforman un conxunto de 23 composicións. Neste caso, o libro divídese en dúas partes: Terra de corazón, dedicada aos galegos; e Vento da alma, sobre poetas de fóra. Cada unha delas ten un prólogo: o xa coñecido dos Vellos poetas precede a segunda parte, e abre a primeira parte un longo poema en oito movementos titulado Nenia das Nenias.

A obra ten pois dúas épocas, e tamén dous estilos bastante diferentes. O carácter das composicións muda considerabelmente pola percepción da propia morte, e dun ton inicial máis de homenaxe e reverencia a escritores antigos, pásase a unha maior implicación do propio Iglesia: o xogo e o percorrido polas obras dos outros troca nunha solidariedade de quen se sente só e intúe que os seus días están a rematar (Remexendo na cinza da pateira dos anos, / sentado no escano dos días, / coma charamuzas, / á luz da miña lámpara de barro mouro, / velo e fago o abellón / por entre fragas de mortos, / ás portas do camposanto do tempo).

A percepción da morte e do decorrer do tempo reflíctese insistentemente a través da paisaxe: a xeografía non é só un pano de fondo, senón a expresión simbólica de moitos dos medos e desexos do poeta (fixeran o seu niño os pazpallares / nos prados da herba seca, agachadiños, / entre magarza e leve leboriña. / Pero andan xa chamando ós gadañeiros. / E nas airas crabuñan xa as gadañas). Unha paisaxe onde abrochan remexidos unha torrenteira léxica, descritora de centos de pequenos detalles da natureza, coas citas textuais dos autores (e pintores, no caso de Maside) homenaxeados, constante noutras obras del e presente tamén nos seus valiosísimos traballos de tradución de clásicos, coma Horacio ou Plauto. O valor reivindicativo que ten sinalado Manuel Forcadela figura máis no feito homenaxear a García Lorca, Machado ou Riba en 1958 ca nas letras do texto, completamente afastado da temática social ou realista.