Gramática do silencio recolle a obra completa do barbanzán Eusebio Lorenzo, un dos máis brillantes representantes da poesía galega dos anos oitenta e falecido cando tiña unicamente vintecatro anos. O decadentismo, a metafísica da linguaxe e o culturalismo están aquí presentes, cunha morte que acada, quizais, unha presenza máis real e dorosa do que noutros membros da súa xeración.
Gramática do silencio (1996) é un volume de complexa estrutura que pretende reunir a obra completa de Eusebio Lorenzo Baleirón, tanto a publicada en vida como a póstuma. Integra, en primeiro lugar, as dúas primeiras obras de Lorenzo Baleirón, Os días olvidados e O corpo e as sombras, publicados os dous orixinalmente en 1985 e que recollen poemas dos anos anteriores, parcialmente repetidos no segundo deles, cunha liña temática común. Por outra parte, trae consigo A morte presentida, edición xa póstuma de 1988, construída sobre a base dunha Gramática do silencio orixinal, finalista do Esquío en 1985, e onde se presentan os poemas escritos por Lorenzo nos últimos meses. Ademais, ocupa practicamente unha terceira parte do volume a colectánea de poemas soltos, manuscritos e nunca editados con anterioridade.
A súa poesía encaixa á perfección no código dos creadores dos oitenta, como xa recolleu no prólogo á súa primeira publicación o tamén poeta do tempo Román Raña: "tense dito que o noso grupo propende ao libresco e ás referencias da cultura occidental", sinala, pero na mesma medida ca ás referencias culturais canto máis afastadas mellor (poetas clásicos e medievais esquecidos, Cunqueiro, Borges, Pessoa, románticos de toda lingua e condición...) aparecen xa alí as dúas claves temáticas máis importantes da súa xeración: a perplexidade ante o paso do tempo e a busca metapoética que explique as razóns da creación lírica ("acaso dicir rosa é nomear todas as rosas / pois na palabra dormen a forma e a esencia?").
En Eusebio Lorenzo a percepción do decorrer do tempo é particularmente devastadora ("que vai chegar o día a cabalo dun poldro / e tan só do meu corpo poderán quedar sombras"), e todo o poema enche de brétemas, friaxes, desolación e soidade, ocultas baixo unha acumulación de versos rotos, de complexa lectura, e significado velado ("A sombra deixará ver sobre a folla / morta que quede morta no meu paso / outra sombra que son e agora teño"), dirixidos á introspección existencial.
Paradoxalmente, é nos seus últimos poemas onde a tristura e a melanconía amortecen e onde os versos, case sempre libres, van acurtando cara a un ritmo máis lixeiro e vivo. Non por iso abandona a preocupación pola linguaxe (título do primeiro poema, nunha sección titulada "Silencio: figuras" e que contén versos como "porque o poema é / unha lingua de area / que se deita entre os mares do outono, / unha forma calquera de dicir os nomes exactos da luz"), nin as referencias culturais (menos numerosas, iso si). Pero a paisaxe de brétemas e sombras cédelle paso á noite de agosto nas rúas de Lisboa, e á mañá, e a percepción do paso do tempo procura outras imaxes ("as rosas de abril", "o medrar das cerdeiras") máis felices.
