Praza das letras

Rematados os primeiros anos de bacharelato elemental en Vilanova de Lourenza, vila na que nace Francisco Fernández del Riego en 1913, Monforte de Lemos vai ser a súa seguinte parada antes de trasladarse a Madrid para iniciar, máis por gusto do pai que por desexo propio, a carreira de Dereito. No tempo que pasa en Madrid asiste á proclamación da República e intervén activamente nas manifestacións universitarias do momento, unha labor que continúa ao pouco en Santiago de Compostela, a onde decide trasladarse toda a súa familia. Foi nesta última cidade onde, ademais de completar os estudos de Dereito, que optou por simultanear cos de Filosofía e Letras, tivo del Riego os seus primeiros contactos co Seminario de Estudos Galegos e coa Xeración Nós e mais cos que pronto se converterían en membros fundadores do Partido Galeguista. A sona de orador que foi forxando nos tempos de universidade, nos que traballou duramente pola galeguización desta institución, fixo que esta formación política o incorporase ao seu programa de difusión da doutrina galeguista para nomealo, pouco despois, secretario xeral da federación de todas as sociedades galeguistas de Galicia. Posteriormente tamén tomaría parte na constitución de Galeuzka.

O perigo que corría pola súa vinculación activa ao galeguismo no momento no que estoupou a guerra civil levouno a alistarse no exercito durante a contenda para volver, xa na posguerra, á loita clandestina pola súa reorganización.

Mencionar cada unha das empresas culturais que Fernández del Riego acometeu a partir de entón é case tan complicado como enumerar a súa produción. Por citar algunhas delas pode destacarse que, xunto con Ramón Piñeiro e Xaime Illa Couto, foi un dos principais artífices da Editorial Galaxia; que dirixiu, co primeiro deles, os cen primeiros números da revista Grial -escribindo para ela numerosos artigos e recesións literarias-; que presidiu a Real Academia Galega entre novembro de 1997 e decembro de 2001; ou que fundou e levou a xerencia, entre 1950 e 1974, da Fundación Penzol, da que tamén é director da súa biblioteca... No ano 1995 doou á cidade de Vigo unha colección de libros, documentos, pinturas..., de incalculable valor histórico e artístico, que hoxe constitúe os fondos da Biblioteca-Museo que leva o seu nome. Os méritos e galardóns recollidos ao longo da súa traxectoria son igualmente incalculables (Premio Trasalba, Premio Pedrón de Ouro, Medalla Castelao, Doutor Honoris Causa pola Universidade de Vigo...).

No que respecta á súa produción, cóntanse por miles os artigos que ten publicados en diferentes revistas e xornais de Galicia, Madrid, Cataluña, América... e son numerosas tamén as conferencias impartidas, as participacións en volumes de autoría colectiva, os limiares escritos, os congresos e simposios nos que participou...

Falando xa de libros, a maior parte deles abordan a cultura e a literatura galegas: Cos ollos do noso esprito (1949), Índice cultural e artístico do renacimento galego (1933), Galicia no espello (1954), Escolma de poesía galega: os contemporáneos (1955), Manual de historia da literatura galega (1971), Poesía galega: do dezanove aos continuadores (1976), Diccionario castellano-gallego (1979), Poesía galega: do posmodernismo aos novos (1980), Diccionario de escritores en lingua galega (1990)... Á par deles cómpre destacar tamén os de carácter histórico-xeográfico (O camiño de Santiago -1992-, Mondoñedo -1992-, Galicia -1994-...), os que se ocuparon doutras literaturas (Letras do noso tempo -1974-, Escritores de Portugal e do Brasil -1984-...) ou os seus monográficos sobre escritores e figuras da cultura galega (Antolín Faraldo, un precursor -1978-, Vicente Risco: escolma de textos -1981-, Ánxel Casal e o libro galego -1983-, Álvaro Cunqueiro e o seu mundo -1990-, Luís Seoane desde a memoria -1994-...). Así mesmo, cultivou a narrativa (O cego de Pumardedón -1992-) e deu ao prelo as súas memorias en 1990 (O río do tempo. Unha historia vivida) e en 2004 (Camiño Andado), dúas obras que, ademais de repasar unha biografía case centenaria, son tamén, dalgún xeito, a crónica dun tempo.