Praza das letras

É pedagogo de profesión e exerce como profesor de Lingua e Literatura Galegas no instituto Torrente Ballester de Pontevedra. Quizais aí resida o motivo polo cal a súa produción máis prolixa se encadra na literatura infantil e xuvenil, aplicando a súa propia hermenéutica da vida, baseada na causalidade. Esa cosmogonía particular, que el mesmo describe dicindo que “a vida é poliédrica, ten múltiples planos, relacionados entre si”, trasládase á súa maneira de abordar a narrativa. Publicou varios libros de relatos, entre eles, Da esfinxe, As paisaxes compartidas (Premio Carvalho Calero) Noites de papel (Premio Café Dublín) e Infidelicidades (Premio de Literatura Erótica Narrativas Quentes). A súa anterior novela Arqueofaxia (Premio Manuel García Barros) amosa unha estrutura crebada, de personaxes múltiples e vidas cruzadas. A actual O xardín das pedras flotantes traza o amor de dous adolescentes, Simón e Anabel, a través dun complexo nó de feitos interrelacionados malia o seu afastamento temporal. Unha novela que mestura traxedia, realidade e fantasía.

O xardín das pedras flotantes, este título ten un carácter oriental, case zen, pero trata dun amor occidental, “moi pasional”, como dixo o xurado, non é?
Non sei ata que punto se pode definir o amor como occidental ou oriental, eu creo que é un sentimento universal. O título si pode ter ese trazo. En realidade xurdiu dunha visita cuns amigos a unhas covas en León. Cando estabamos alí tiven unha visión, un xardín onde as pedras flotaban. Esa experiencia pasou a formar parte da novela e por iso elixín o título. O xardín das pedras flotantes é un lugar no que podemos acabar todos, ou non, non o sei. Tampouco debo dicir máis.

A adolescencia é unha etapa vital convulsa, a novela está feita para que os adultos comprendan eses primeiros amores ou para que os mozos se identifiquen nela?
É unha historia de adolescentes, pero escrita por un adulto que mira cara a atrás e repara nas experiencias propias e alleas, que se retrotae a esa etapa da vida na que a sensibilidade está a flor de pel. Con todo quixen facer unha novela amena e penso que un lector mozo podo entendela e mesmo sentirse identificado nela.
Na literatura prodúcese unha constante referencia á experiencia vital propia, pero neste caso aludo a un pasado fermoso e mítico, que mestura realidade e fantasía. Na novela hai unha gran presenza dos soños, porque eu sei que son soños, pero que o lector pode interpretar doutro xeito. Trátase da reconfiguración de xeografías reais, do reflexo do pasado que se recorda ou se imaxina.

O xurado salientou tamén que o relato dese amor está “marcado por unha historia confluente de carácter xenealóxica, que arrinca desde a Idade Media e nos conduce até a actualidade”. Isto denota que a estrutura é complexa. Quen pon a voz, como se relata esa multiplicidade de tempos e espazos?
O guión de fondo é simplísimo, unha historia de amor entre dous adolescentes. Mais esa relación vese influída e trascanteada por feitos que se remontan moito atrás. Non é que sexan determinantes, pero van facer que ese amor derive cara a momentos tráxicos, aínda que o final é aberto. Hai dous elementos na novela, o destino ou causalidade e o azar, que a fin funcionan de xeito semellante.

Son as dúas caras da mesma moeda.
Hai quen definiu o azar como un dos nomes que ten o destino. Eu refírome á cadea de causas e feitos que fan que algo sexa como é. Aquí instálase o personaxe masculino, que cre que esa sucesión de acontecementos encadeados configuran o presente, difícil de mudar. Ela é diferente, máis idealista e fantasiosa, e rise del por esa obsesión. Son dous personaxe moi distintos, pero críbeis. A novela está inzada de imaxinación, refírome a que son críbeis literariamente.
No tocante á arquitectura da novela no momento de comezar topei con moitas dificultades para estruturar todo aquelo que quería contar, sen que quedase demasiado longa. Xa cuestións máis técnicas, dicir que está narrada polo personaxe masculino, en primeira persoa aqueles episodios dos que é protagonista. Logo cando relata as referencias a outros feitos pasados ou presentes que non o implican tan directamente, segue sendo el o narrador, pero en terceira persoa, plenamente omnisciente. Ao longo da novela queda claro porque el sabe todo iso que conta.

Esa estrutura de historias cruzadas, repítese noutras obras súas, mesmo nas de relatos, con personaxes que saltan dun a outro, que lle atrae deste esquema?
Iso depende da cosmogonía que ten cada autor na súa cabeza. Na miña visión do mundo todo está relacionado. Isto é unha teima permanente na miña creación literaria, penso que está presente en todas as miñas obras. Todos somos todos, a vida é poliédrica, ten múltiples planos. É unha paranoia que teño, que seguro ten algún nome psiquiátrico. Pero si, en Arqueofaxia é así, tamén nalgunha das miñas novelas xuvenís e nos meus libros de relatos. Tramas que quedan pendentes nun conto resólvense máis adiante noutros.

Pasou un tempo considerábel dende a súa anterior publicación, requiriu O xardín das pedras flotantes un proceso laborioso?
Si, é a miña segunda novela ambiciosa, en sentido pleno. Escribín varias novelas xuvenís, pero dentro da literatura de adultos sería a segunda. Requiriu un enorme proceso de elaboración porque hai multitude de personaxes, que teñen unha identidade que hai que manter, pero que tamén evolucionan por mor do que lles sucede. A miña tendencia ao barroquismo, como me teñen dito, fai que sexa unha elaboración lenta, que require bosquexos e múltiples revisións. A esta novela hai seis ou sete anos que comecei a darlle voltas. Polo medio houbo unha anécdota que lle contei na intimidade a un amigo e que, non sei como, saíu á palestra. Eu era dos que non facía copias de seguridade e por culpa dun virus informático perdín todo o texto. Tiña algúns bosquexos en papel e unha enorme inquedanza coa que non podía vivir mentres non a volvese escribir. Quizais isto forme parte do xogo de azares da propia novela, como un sinal para que a reescribise. Creo que o resultado final foi mellor, quedou máis redonda, con menos fíos soltos.

Falando dos premios na súa autobiografía na BVG di: “prodúcenme unha moderada satisfacción, relativizada pola esperanza de que, aínda que resulte tópico, a grande obra aínda estea por vir”. Pode ser O xardín das pedras flotantes esa grande obra?
Diso hai moito tempo, pero remítome ao que dixen, non por modestia ou porque non queira que a novela chegue todo o lonxe que poida, senón porque pecharía unha expectativa de vida. Non quero perder o instinto de superación.

Tocou case todos os xéneros, agás a poesía, xa atopou o seu medio de expresión?
Como a maioría dos escritores nalgún momento da miña vida tiven a necesidade de escribir poesía, pero foi algo testemuñal, non son capaz de sentirme autor de poesía. A miña linguaxe está na narrativa, concretamente no relato breve, pero tampouco de xeito definitivo. Que decida facer un libro de relatos ou unha novela vén determinado pola propia historia. Así e todo, atreveríame a dicir que as miñas novelas longas son como conxuntos de relatos breves que converxen nun relato interior. Delas poden extraerse historias diferentes, o que cambia é a maneira de contalas, serían as mesmas, pero en conxunto adquiren un significado diferente.

Que escritores galegos o influíron nesa escolla creativa?
Citaría a dous, admiración que supoño que comparto con moitas persoas pola súa obviedade: Álvaro Cunqueiro e Xosé Luís Méndez Ferrín. Os dous son mestres do relato breve e da imaxinación, ás veces con motivacións semellantes, pero tamén diferentes.