Praza das letras

Miguel Anxo Murado (Lugo, 1965) escribe narrativa, artigos na prensa, guións, comenta a política estatal para a BBC e podemos escoitalo no Diario Cultural da Radio Galega. Di non sentirse un escritor diferente en cada un dos xéneros, fala con vagar dos seus autores favoritos, tamén do espazo que ocupa a ficción, o sentimento ou a violencia nunha obra que anda polos vinte títulos.

Di de Fin de século en Palestina que é un ensaio e ao tempo libro de memorias. Contribúe a isto a peneira da lembranza?
Si, máis memoria ca ensaio, máis ben está a medio camiño entre o ensaio e a ficción. Todo o que conto sucedeu. Pero uso moitos recursos tradicionais da narrativa. Todo o contido é real e é memoria. Trátase dun xénero que existiu sempre na literatura universal, hoxe máis empregado por políticos ou xornalistas.

Como ve, anos despois da súa volta, a Palestina de permanente actualidade?
Politicamente é unha situación inmóbil desde o 48. Estes días conmemóranse os 60 anos desde o comezo do conflito e a situación segue sendo a mesma a pesar da aparencia de anos de paz e de guerra. O que mudou é que foron empeorando as condicións de vida dos palestinos, que se deterioran cada vez máis e, ironicamente, de maneira máis rápida cando se fala de proceso de paz.

A proximidade co real ten un peso moi salientábel na súa obra, mesmo no conxunto de relatos d'O soño da febre. Cal é logo para vostede o lugar da ficción?
A literatura sempre é un filtro, cando un conta está reelaborando a realidade. Cando se organiza o discurso, cando se crea unha ruta de actuación, a serie narrativa modifica a realidade. Pasa coma coa espontaneidade dun actor, que hai que finxila. Na literatura tamén hai que usar recursos para crear para os lectores algo que poidan ver como real.

Esta obra acaba de recibir o recoñecemento da AELG. Como é hoxe a súa relación coa cultura galega desde a distancia dos anos fóra?
Síntome parte da literatura e da cultura galega pero a miña mirada non cadra ben con este tipo de distribución. Leo literatura de linguas e épocas diferentes e non creo demasiado na existencia de trazos nacionais. A cuestión das literaturas nacionais é útil a nivel didáctico pero todos somos lectores de todo, dunha cultura que é universal.

Escollería algún nome que escriba en galego hoxe e que lle resulte próximo?
Non manteño aquí relacións literarias e si de amizade. Sempre fuxín do gueto da literatura, de vivir nos libros, e non o emprego no sentido negativo. Non é a miña maneira de ser e teño ademais outros intereses: o audiovisual, o xornalismo, as relacións internacionais.
Non son un lector de novidades editoriais, volvo aos clásicos, leo como escritor, para o traballo, moito ensaio e pouca ficción. E entendo que se todos fixésemos así non me lería ninguén. Pásame tamén no cine, vexo as películas como guionista. Ser escritor supón en parte privarse do pracer da lectura. Ao non ser lector de novidades coñezo mal a literatura galega de hoxe. Sorpréndeme a diversidade de xéneros e o número de libros editados. Cando comecei a escribir, hai 25 anos, había literalmente un puñado de novidades e alégrome moito de ter vivido para velo.

Alguén da tradición? Cales son os escritores que le, que prefire, aos que volve?
Penso en Cunqueiro como nun grande escritor e lin a totalidade da súa obra, aínda que creo que non me influíu nada. Gústame moito a literatura inglesa, a rusa, coñezo bastante ben a italiana. O meu escritor preferido é Tolstoi, considero Guerra e paz a novela perfecta. Logo gústanme escritores concretos, en relato Kipling e Maupassant. Para min a época da lectura foi a mocidade, agora releo moito e leo de maneira sistemática, toda a produción dun autor, ultimamente, poño por caso, do ruso Mikhail Bulgakov. Releo a Shakespeare e aprendo de memoria fragmentos.

A crítica adoita sinalar para a súa escrita o privilexio da ollada directa do xornalista, algo que transparentan as súas obras canda un certo escepticismo pouco ocultado. Como se enfronta a esa contradición?
Non o vexo como unha contradición porque a miña mirada é estética. Penso que a crítica esaxera no tema do xornalismo, que é un oficio no que comecei tarde, cando xa levaba catro ou cinco libros publicados, á parte de que só fixen xornalismo internacional e de análise. Xa tiña formada a miña linguaxe literaria e penso que en todo caso ocorre ao revés, que a miña escrita literaria inflúe na xornalística. E si, son moi escéptico, é a miña maneira de ver o mundo.

Ten a súa escrita unha capacidade para deterse no íntimo, no cotián, no detalle, sen caer no sentimentalismo que non é frecuente. Como o consegue?
Espero que sexa así porque non me gusta nada o sentimentalismo, igual que non me gusta nada o moralismo. E conséguese con sinceridade, o sentimentalismo é unha impostación, a cursilería é unha pose; abonda con non esaxerar. Non quero darlle leccións ao lector, procuro respectalo e non impor unha moralina, tamén como xornalista.

Escribe guións, artigos, obras de ficción, ensaio, analiza a política do Estado para a BBC, escoitámolo no Diario Cultural. Importa a palabra e non o xénero?
Si, para min os xéneros son tamén unha distinción didáctica, académica. Non é que rexeite as etiquetas, parécenme necesarias, e as técnicas e os públicos non son os mesmos. Pero non son un escritor diferente cando escribo artigos ou relatos, a paixón do que digo non é diferente.

Poderiamos ler Ruído e Fin de século en Palestina como dous mosaicos de violencia, extrema no primeiro, máis cotiá no segundo. De onde faría partir o seu interese por ese tema?
A violencia e a guerra son temas con moita presenza na literatura, obsesivos. A guerra é a experiencia máis extrema que lle pode acontecer a unha sociedade e como tal foi contada moitas veces, non hai escritor que estivese nela e non a tratase logo. Pero vela non é apaixonante, o glamour que ten a guerra é falso e foille outorgado pola literatura. Eu quería contala sen darlle glamour e así en Ruído vese como a violencia nin sequera lles importa ás personaxes. En Fin de século en Palestina quixen facer da violencia algo vulgar.